Sinema dünyası yapay zekayı yasaklıyor

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Sinema dünyasında yapay zeka tartışması artık sadece set ardındaki teknik araçlarla sonlu değil. Academy of Motion Picture Arts and Sciences, 2027’de düzenlenecek 99. Oscar Mükafatları için kurallarını güncelledi ve üretken yapay zekanın oyunculuk ile senaryo kategorilerindeki hudutlarını net biçimde çizdi.

Yeni kurallara nazaran yapay zeka tarafından oluşturulan oyunculuk performansları ve insan tarafından yazılmamış senaryolar Oscar adaylığı için uygun kabul edilmeyecek. Lakin bu, yapay zekanın sinema imal sürecinden büsbütün yasaklandığı manasına gelmiyor. Akademi, yapay zeka araçlarının kullanımının bir sineması otomatik olarak avantajlı ya da dezavantajlı hale getirmeyeceğini, asıl ölçütün yaratıcı sürecin merkezinde insan emeğinin bulunması olduğunu belirtiyor.

Güncellenen kuralların en dikkat çeken kısmı oyunculuk kategorilerini ilgilendiriyor. Buna nazaran bir performansın Oscar adaylığına uygun sayılabilmesi için “insanlar tarafından, istekleriyle, açık biçimde gerçekleştirilmiş” olması gerekiyor. Bu söz, bilhassa gerçek oyuncuların dijital kopyaları, yapay zeka ile tekrar oluşturulan performanslar ve sentetik oyuncu kullanımı için direkt bir hudut çiziyor.

Bu karar, Hollywood’da son devirde giderek büyüyen “AI oyuncu” tartışmalarının akabinde geldi. Bilhassa hayatını kaybeden oyuncuların dijital olarak yine canlandırılması ya da oyuncuların manzara ve seslerinin müsaadesiz biçimde kullanılması, kesimin en hassas başlıklarından biri haline gelmişti.

Akademi ise burada teknolojiyi değil, ödüllendirilen emeğin niteliğini merkeze alıyor. Yani görsel efekt, dijital makyaj yahut performans yakalama üzere teknikler tek başına sorun olarak görülmüyor. Lakin mükafata aday gösterilen oyunculuk performansının temelinde gerçek bir insan performansı bulunması gerekiyor.

Senaryoda da “insan yazarlığı” aranacak

Yeni Oscar kuralları sırf oyunculukla hudutlu değil. Senaryo kategorilerinde de metnin insan tarafından yazılmış olması kuralı getiriliyor. Akademi, senaryoların adaylığa uygun sayılabilmesi için “human-authored”, yani insan yazarlığına dayanması gerektiğini açık biçimde tabir ediyor.

Bu noktada değerli bir ayrım var. Yapay zeka araçlarının araştırma, fikir geliştirme, düzenleme ya da yardımcı süreçlerde kullanılması otomatik olarak diskalifiye manasına gelmiyor. Fakat senaryonun yaratıcı omurgasının yapay zeka tarafından oluşturulması durumunda, ilgili çalışma Oscar’ın senaryo kategorilerinde değerlendirilemeyecek.

Akademi ayrıyeten gerekli gördüğü durumlarda imal takımlarından yapay zeka kullanımına ve insan katkısının seviyesine ait ek bilgi talep edebilecek. Bu da stüdyolar için yeni bir periyodun başladığını gösteriyor: Artık sadece sinemanın kendisi değil, üretim sürecinin nasıl belgelendiği de kıymet kazanacak.

Yapay zeka büsbütün yasaklanmıyor

Yeni düzenleme, “Oscar yapay zekayı yasakladı” biçiminde okunmamalı. Akademi’nin çizdiği hudut daha dar lakin daha kritik bir alana odaklanıyor: Oyunculuk ve müelliflik.

Görsel efekt, kurgu, post yapım, onarım, ses düzenleme ya da teknik iş akışlarında yapay zeka takviyeli araçların kullanımı direkt yasak kapsamına alınmış değil. Akademi’nin yaklaşımı, “yapay zeka kullanıldı mı?” sorusundan çok “ödüle mevzu olan yaratıcı muvaffakiyet kime ilişkin?” sorusuna dayanıyor.

Bu nedenle yeni kurallar, teknolojiyi büsbütün dışlayan bir karar olmaktan çok, insan emeğini ödül sisteminin merkezinde tutmaya çalışan bir çerçeve olarak kıymetlendirilebilir.

Kararın gerisinde Hollywood grevlerinin tesiri var

Yapay zeka, 2023’te Hollywood’da yaşanan büyük muharrir ve oyuncu grevlerinin ana tartışma başlıklarından biriydi. Hem WGA hem de SAG-AFTRA, yapay zekanın muharrirlerin ve oyuncuların emeğini ikame etme ihtimaline karşı daha güçlü teminatlar talep etmişti.

Oscar kurallarındaki bu değişiklik de birebir tartışmanın ödül sistemi tarafındaki karşılığı üzere görünüyor. Akademi, insan isteğini ve insan müellifliğini adaylık kaidesi haline getirerek, stüdyolara da açık bir ileti veriyor: Yapay zeka destekleyici bir araç olabilir, lakin ödüllendirilen yaratıcı performansın yerine geçemez.

Stüdyolar için yeni devir: yapay zeka kullanımı belgelenecek

Bu değişiklik, imal şirketleri açısından pratik bir sonuç da doğuracak. Bilhassa büyük bütçeli sinemalarda yapay zeka araçlarının hangi kademede, ne ölçüde ve hangi gayeyle kullanıldığının daha dikkatli belgelenmesi gerekecek.

Bir oyuncunun yüzü dijital olarak gençleştirildiyse, bir ses modeli kullanıldıysa, senaryo geliştirme sürecinde yapay zeka takviyeli araçlardan yararlanıldıysa ya da bir karakterin performansı kısmen sentetik olarak üretildiyse, bu süreçlerin adaylık periyodunda açıklanması gerekebilir.

Kısacası Hollywood’da yapay zeka kullanımı bitmiyor. Fakat artık bu kullanımın sonları daha görünür hale geliyor.

Oscar, insan emeğini merkeze alıyor

Akademi’nin yeni kuralları, sinema bölümünde yapay zekanın nereye kadar araç, nereden sonra yaratıcı ikame sayılacağı tartışmasını daha da büyütecek. Bir tarafta teknolojiyle hızlanan üretim süreçleri, öteki tarafta oyuncuların ve senaristlerin korunması gereken yaratıcı emeği var.

99. Oscar Mükafatları ile birlikte bu ayrım daha somut hale gelecek. Yapay zeka takviyeli sinemalar yarışta kalabilecek, lakin yapay zeka tarafından üretilmiş oyunculuk performansları ve insan müellifliği taşımayan senaryolar Oscar adaylığı alamayacak.